AKASÚMO KA ÍBOLE NU MÚNDU
Aaliko unnyambala jumo. Alyegíle unkííkulu.
Bwila na bwila balyaga iseke. Bobaagíle bakateele ni iseke
balyulíle untego. Unnyambala ategíle untego. Jaalikolíle
imbogo. Po pampiki apa ategíle untego mmwanya lyalímo
íbole. Po umúndu jula bo ikubuta inyama jila. Íbole
lyatíle:" Gwe múndu ugwe, utwamúnda
tosa múnyama ijo twangu. Umúndu bo ahinjíle
inyama jila alyegíle ji nyama joosa lolí atulekíle
utwamúnda. Kilabo kangi akolíle Ifubu. Pope íbole
lyatíle: "Twangu utwamúnda." Ísíku
lyabutatu lyope akolíle imbabala. Pope íbole lyatíle:
"Twangu utwamúnda."
Po unkasí gwake alyandíle ukusulumania nu kundalusya
undume ukuti: "Kutwala ji nyama ndupu. Utwamúnda tulikugu?"
Undume alinkumwamula alinkuti: "Gwe nkasí gwangu.
Apa ngutegela untego gwangu pampiki mmwanya lilimo íbole
lyoili likuti: 'Twangu utwamúnda." Unkasí akanikaga.
Po kilabo unkasí abukíle kuno! Kutega unnyambala
untego. Bo ikwenda íkola mntego. Po alyandíle ukukúúta
ingúúto po undume apilike. Alinkubopa ukwakuntatula.
Po íbole mmwanya lyatíle: "Twangu utwamúnda."
Unnyambala alinkulisuma íbole alinkuti: "Uju nkasí
gwangu nsikumbuuta íkolíle kisíta kumanya.
Íbole lyakaníle. Po alinkufíka mwangalamú.
Unnyambala jula ampangila isi símwagíle. Jope alinkuti
kyangu ikyima. Mwakindíngo atíle gwangu imifupa.
Mwangwina ati gwangu untu. Kila kinyamana iki kyafíkíle
pala kyalisalííle ifyake. Pammalikisyo alinkufíka
Kalulu. Atíle bagwitu! Inyama iji nyafú fíjo.
Po ubunúnú bwake tubuke tasí tukalye jila
kula. Po iji twíse twisasulege ítolo.
Boosa balinkwitika nu kusokapo pamo pene nu múndu
jula. Po bo bikwenda munjila Kalulu alyandiileko nu kumwabula
unkííkulu jula. Nu kumbuula ukuti abopege mbimbibi
ukubuka kukaja. Jope Kalulu alinkubabopela abaníne. Ukufíka
kula inyama bakajagíle. Kalulu atíle po ulu tukajaga
tubuke tukasasule jilajila. Batíle lilino ulu tubopege
kila múndu akeegege akaake. Po íbole lyalilyakwanda,
ukufíka ítolo pantego líkola. Ifínyamana
ifíngí bo fífíkíle fílinkwanda
ukwísalila inyama ja mwaíbole nu kulya. Po íbole
ili lyalyaga utwamúnda balinkulilya ilyene.
Ukufuma pala pala íbole ilugu lya fínyamana kangi
ilugu lya ntego mpaka numwísyu ugu.
AKASÚMO KA BAKÍÍKULU BABILI ABAKONYOFU
Ijolo fíjo balíko abakííkulu babili.
Jumo alinkasí gwa nndondo. Ujungi ali nkasí gwa
nnoge. Unkíkulu jumo uju ateelíle umwana undindwana.
Umwana ujo alimwana gwa nkiikulu gwa nkasí gwa nndondo.
Ingamú ja mwana uju ali jo. Isaga. Isaga akulíle
mpaka ukukíkulupa. Po bunobuno ísíku limo:
Isaga alinkugogwa injosi ngati egigwe, kangi atelíle umwana
undindwana unúnú fíjo. Lolí bo ikulembuka
nulubunju alinkwijaga, akana mwana najumo jwene. Po alinkwanda
ukukúúta ingúúto inywamú fíjo.
Umpapí gwake unkíkulu alinkundalusya ukuti fíkí
kulila? Umwana alinkundingisania unna ukuti pakilo natelíle
umwana kunjosí, lolí kangi nsíkumbona! Po
jope unna alinkuja múndu gwa kulila fíjo ngati bo
jumwana. Abandu balinkulundila nu kundalusya unna gwa Isaga ukukongana
ni ngúúto ja pakaja pala. Alinkubabula bo síla
síla símwagíle umwanake. Abandu boosa balinkujeeta
fíjo kunongwa ja ngúúto inywamú.
Lolí ndimba njosi ítolo? Po unkulu jumo alinkundingisania
unna gwa Isaga ukuti ubúlúlúsye abandu boosa
aba, papo lililo ulu kusulila ubufwe pakaja kandumego. Po lolí
upije ifíndu fínandi ukuti abandu bakuswe. Po papo
unna gwa Isaga alinkuja múndu gwa kujíkola ing'ombe
ja ndume mwitembe nukubúúta. Inyama ajikolíle
ukuusania nu mpunga, jimo nifyakulunga. Po abandu boosa balíle
nuku hoboka fíjo. Inongwa sya ng'ombe ja ndondo silinkufumuka
ikísu Kyosa. Silinkwakumwaga nugwíse gwa Isaga kungunda
kuno ikulima. Ugwíse gwa Isaga alinkuja múndu gwa
kugomoka pakaja, akaleele fíjo bo ikwaga ukuti unkasí
agogíle ing'ombe jake kunongwa ja njosí. Atíle:
"Nkííkulu ngukwaga nsumwike kukisu kya panja
kukulonda unkííkulu unkonyofu bo lulwako. Linga
nu mwagíle nakuja nkasí gwangu bwila na bwila, lolí
linga ngamwaga nakusokapo pakaja kangu. Umnyambala jula alinkwenda
nukusokapo pakaja ukwenda injila jake. Alinkwenda alinkwenda.
Aja kufíka pakaja kankííkulu jumo unkangale.
Alimwanisye ukuti kunkulumba gwa kisu iki kokugu? Unkííkulu
unkangale jula alinnangisye. Po alinkufíka pakaja ka nkulumba
jula. Alimwagilepo unkasí, lolí kangi umúndu
jula unndondo alipakíle umfwandilo kumaso kosa.
Atíle hotí malafyale. Unkasí gwa nkulumba
gwa kísu alimwíngisye nnyumba. Alinkumwania ukuti
ufúmíle kugu gwe múndu ugwe. Umwene alimwamwíle
atíle une ndi nsyuka mfumíle kwa kyala. Alinkwendelela
ukundingisania ukuti ngutwalíle kalata uju andumíeko
umwínangu uju afwíle. Nkati mwa kalata asimbíle
atíle: Joune ne mwípwago. Ngulonda indalama amalongo
ntandatu, ngumeleligwa fíjo kuno ndíko. Po papo
unkíkulu jula limpeele indalama pamopeene ni mienda imíngí
fíjo. Po unnyambala jula undondo alinkuja múndu
gwa kusokapo, nuku kaana ukusíndikiligwa. Nu kumbuula ukuti
mwiko ukusindikilígwa unsyuka. Unnyambala jula alinkugomoka
kukaja kumyake. Afíkíle. Ajíle kumwaga unkasí
pamopeene nu mwana. Alyandíle ukubalingisania muno syajilíle
kuno abukíle. Bo abalingisenie, po alinkwanda ukumbuu la
unkasí ukuti: ukwandila lilino ulinkasí gwangu papo
numwagíle unkííkulu unkonyofu bulwako.
Kangi alinkuti, ukwandila lilino linga mugogilwe injosi mungulilege
tasí, somma ukubomba símo bo ngajapo. Balinkugona
nunkasí nulusaalo ulunywamu fíjo. Kangi balinkuula
ni ng'ombe ijingi kundalama síla atwele kunkííkulu
ujungi unkonyofú.
KALULU NU MMNYANÍ MWAFÚBÚ
Aaaliko Kalulu amanyene fíjo na mwafúbú.
Baangalaga pamopeene fíjo ubusku boosa. Ísíku
limo Kalulu abuukíle kunjíní kukujaata. Abagíle
abalindwana abíngí fíjo. Ndimba Kalulu abaganíle
fíjo. Alyandíle ukubahaha. Abalindwana balyandíle
ukumbuula Kalulu ukuti twemma ugwe uli nsejí.
Po Kalulu atíle une kuno ngufuma ndi nnyafyale fíjo.
Mungetelelepo panandi ngwakwísa nunkamu gwangu umnyamu
fíjo. Ndimba jo mwafúbú. Kangi une nguja
pamwanya, umwene ikuja pasi. Ikumbimba une. Po Kalulu alinkubuuka
kukaja kumyake. Aajíle kumbuula unkamú mwafúbú
ukuti balíko abalindwana abanúnú fíjo
kunjíní kula. Po mbabuulíle ukuti ngwakwísa
nunkamú gwangu, bule gwiganíle ukuti tubuke twesa?
Po mwafúbú alitíke. Ukufíka munjila
Kalulu alyandíle ukuti une ngulonda ngwele pammwanya panyuma
jako bolululu mbabulíle kula. Lolí kangi Kalulu
ali ni ikomang'ombe ni fílímbí. Bobali kifukí
ukufíka, Kalulu alinkunkwela panyuma nu kwimba ukuti: -Muketíle
lelo! nisíle nemalafyale bo lulo nababulíle bule
muketíle? Po alinkukina fíjo. Abakííkulu
balyandíle ukubopa ukwísa kukumwambilila Kalulu.
Nukuti nalolí bagwitu!!! Umúndu uju malafyale kuno
ikufúma. Po bobakíníle fíjo nabalindwana
bala bagomwíke kukaja. Po Kalulu alyandíle ukumbula
mwafúbú ukuti, abalindwana bala balalamikaga ukuti
bati ugwe uli nnúnú fíjo, lolí gene
amatanga gako go manywamu fíjo. Po kanúnú
ngubuuteko panandi ukuti bakakugane fíjo. Po mwafubu atíle
mbúúta!! Po ndimba Kalulu ikulonda inyama ja kulya,
alimbutíle amatanga goosa fyasyele ifílonda ifínywamú
kwa mwafúbú. Po mwafúbú atíle
lolí gwísege kukaja kukumbandako. Kalulu atugeele
amasíku matatu kisíta kumbandako unníne.
Ísíku lya kina abuukíle kukumbanda. Alyandíle
ukumbanda mwafubu namísi amapyu. Polinga mwafúbú
ikukuuta, Kalulu atígi gwikasyege somma ukukúúta.
Kalulu bo amalíle ukummbanda asokílepo. Kunyuma
kuno mwafúbú alinkwendelela ukubina fíjo.
Pammalikisyo afwíle. Kalinkuja kampyenyúle.
AKASÚMO KA BANYAMBALA ABAFWIMÍ
Baaaliko abanyambala abafwimí. Bafwimaga mmatengele. Po
bo bikufwima bunobuno bajaagíle imbulu. Balyandíle
ukujikaga kubusiku ubutalí fíjo. Bajikagíle,
bajikagíle pope bakajikolíle. Balyandíle
nulubunju mpaka namajolo. Imbulu jaja kufíka kunnyambala
jumo. Jalimmwagíle ikulima, jalyandíle ukunsuma
ukuti: "Naalamba fíjo gwe múndu ugwe umboke
ngulonda ukugogígwa." Po unnyambala jula atíle
po ngupoke bo bulebule? Po imbulu jatíle gwasame po ningíle
múnda. Po umúndu atíle kena ulinywamú
fíjo? Po nakwingila bule bule? Imbulu jatíle pope
ngwingila ítolo.
Bo unnyambala jula bo agíle abafwimí balikifuki
alyaseeme. Po imbulu jalíngíle múnda. Abandu
bala balyandíle ukundalusya unnyambala jula, atíle
njibwene jabopaga kulusoko uko!!! Abafwimí bala balinkuja
bandu ba kubopa ukujikonga. Balinkwenda, balinkwenda lolí
bakajagíle kangi.
Pa mmalikisyo bagomwike, balimmwagíle unnyambala jula balimbulíle
ukuti tukajaaga. Po balinkubuka kumiabo. Umúndu jula bo
agíle abannyambala bala babukíle kangi basikuboneka,
alyandíle ukujikolela imbulu ukuti gwiii! Sooka lelo abalugu
bako bakindíle. Imbulu jalyamwíle ukuti une ulu
níjengíle syepwa. Umúndu jula alyandíle
ukulamba fíjo ukuti imbulu jila jisooke múnda, lolí
pope jakaníle. Po umúndu alinkubuka kunnine ukuti
ambuute palwanda jisooke imbulu. Unnine alimbuutíle. Imbulu
jasookíle. Umwene alinkufwa, kalinkuja kampyenyúle.
AKASÚMO KA BAANA BABILI ABA NNYAFYALE
Aaaliko unnyafyale jumo. Atelíle abaana babili. Unnyafyale
ujo akabíle ikísu kya mmwaja, munndamba na mwÍtete.
Bo aagíle ikuja pakufwa, ababulíle abaanake ukuti
linga nfwíle, gwe nkulumba gwíse ukabege ikísu
kya mmwaja na mndamba. Gwe nnandi gwíse ukabege ikya mwÍtete.
Po pakabalilo kanandi umwalafyale jula alinkufwa. Abaanake balilíle
ifwa jila nukumala. Unkulumba alinkukaba ikya mmwaja nikya munndamba.
Jope unnuguna alinkukaba ikya mwÍtete. Bo bikugona unkulumba
alyandíle ukulonda ubunnyafyale bo ubwagwíse. Ababuulíle
abandu bake ukuti tulwe ubwite nunnuguna gwangu ukuti mboke ikísu
iki ikukikaba umwene, ikya mwÍtete kyope kije kyangu.
Unnuguna abopíle nabaanake ni fyuma fyake fyoosa. Ajíle
kufíka ntukuju. Afíkíle pakati pitengele,
alinkugona na baanake apo. Abaanake bategíle íbole
baalikomíle ni ngili lyafwíle. Balyubwíle
ikipapa. Po ugwisabo aatíle mujifwike ingwata jimo. Bajifwikíle.
Po abandu babili ukufuma mmwaja na mnndamba babukíle kukumponiako
umúndu jula ntukuju. Bajetíle fíjo ukwaga
afugíle íbole. Bagomwike kukaja nukumpangila unnyafyale
bosíla. Unnyafyale ababulíle abandu bake ukuti:
"Mubuke mukakole íbole ilyumi mulitwale." Abandu
babukíle. Balyagíle íbole lila balyandíle
ukulíkola. Íbole lila lyagogíle abandu abíngí
fíjo. Abandu bagomwike kumwalafyale batíle tutoligwe.
Po unnuguna kula kutukuju kuno aaaliko agogíle kangi ingalamú.
Alyubwíle ikipapa po nukujifwika ingambaku jake. Abandu
bana ukufuma mmwaja na mnndamba balinkubuka ntukuju. Bajetíle
fíjo ukwaga afugíle ingalamú. Bagomwike kukaja
balimbulíle unnyafyale. Unnyafyale atíle mubuke
mwebandu bangu númwe mukakole ingalamú. Abandu bake
baabukíle, balyandíle ukukola ingalamú. Po
ingalamu jalyandíle ukubagoga abandu bala. Bamo babopíle
nkumbuula umwalafyale ukuti tukufwa. Po unnuguna gwa mwalafyale
alyagíle abandu boosa abikumalika. Po alyegíle ípila
limo apínyíle pamakosí. Po inongwa isyo silinkufíka
kunnyafyale ukuti unnuguna kutukuju uju linga ikumponia mpaka
ansenge ni ndwanga pakikosi. Jope alinkubalagila abandu bake ukuti
níne musengege nindwanga pakikosí kokumbonia.
Abandu bala balinkubomba boisí unnyafyale apilíke
nukusílagila. Po alisíle umúndu ugwa kwanda
alinsengíle nukumponia. Umwalafyale afwíle.
Po unnuguna bo agíle afwíle unkulu uju alinkagíle
alyandíle ukusama nabaanake ukugomoka kukaja alinkukaba
ikísu kya mmwaja nndamba na Itete nukuja nnyafyale ifyinja
nifyinja. Kampyenyúle.
AKASÚMO KA MWANA GWA UNNYAFYALE MWÍLABEGE
Aaaliko umúndu jumo. Ingamú jake aali jo Mwílabege.
Aatugele ifyinja ifíngí fíjo kisíta
kwega ubwegí. Po alyandíle ukolonda unkííkulu.
Pa mmalikísyo alimmwagíle umwana gwa nnyambala jumo
undondo fíjo. Ingamú jake Tukupyelesya. Tukupyelesya
ali mwana jumo jwene ntiga munna na ngwíse. Aaganígwe
fíjo na bapapí baake. Po bo akulíle alinkuja
múndu gwa kulondígwa ubwegí nu nyafyale Mwílabege.
Abapapí ba Tukupyelesya baja bandu ba kumwitikila Unnyafyale
ukuti amwege umwanabo. Unnyafyale Mwílabege alinkuja múndu
gwa kutwala ifyuma ifíngí fíjo kubapapí
ba Tukupyelesya. Aatwele ing'ombe amalongo lwele ni ng'ombe ntandatu.
Aba papi ba nkííkulu balinkuja bandu ba kuhoboka
fíjo ukukongana ni fyuma ifí aatwele unnyafyale.
Unnyafyale Mwílabege alinkuja múndu gwa kumwabula
unkasí. Nkati ka bwegí bwabo balinkupapa umwana
ugwa kwanda undindwana. Uju ingamú jake ali jo basileke.
Popapo Basíleke alikuja múndu gwa kukula nu kukíkulupa.
Unnyafyale Mwílabege bo agíle umwanake akulíle
akoolíle ulukomano ulunywamú fíjo nukubalingisanía
abandu ukuti: Umwanangu Basileke akulíle. Po linga jujo
ikulonda ukummwega, mpaka agoge imbulu inywamú iji jikulya
inguku pakaja kangu. Po ukukongana nu bunúnú bwa
mwana gwa nnyafyale, abandu abíngí fíjo balinkuja
bandu bakundalusya unnyafyale ukuti imbulu iji jikufumila pokí?
Unnyafyale alikuja múndu gwa kubanangisya umpiki muno imbulu
jikufúma. Imbulu ijo jafumaga mumpiki untali fíjo
kangi ugwa míífwa.
Aalísíle unnyambala ugwa kwanda, atwele imbwa, imilunda,
ingwego nu bupanga. Alíjaandíle ukufwima ukwandila
nulubunju mpaka namajolo. Pope atoligwe ukujigoga ijmbulu jila.
Alinkumbula unnyafyale ukuti ndolígwe. Alinkwísa
ugwa bubili atolígwe. Ugwa butatu jope atolígwe.
Ugwabuna atolígwe. Pokummalikisyo alinkwísa undumyana
unkeke. Aatwele imbwa imbene, ílisu, inyama nu ndunda.
Aabukíle nkikolo mumpiki muno imbulu jikugona. Ajikolíle
imbene ajipele inyama ukuti jilyege. Ajikolíle imbwa ajipele
ilísu ukuti jilyege. Po imbulu jilinkuketa isi sikubombigwa
pasi nu undumyana jula umfwimí. Po pitasí imbulu
jilinkusuluka panandi panandi nukundingisanya umfwimí ukuti
gwe imbwa ujipege inyama, imbene ujipege ilísu. Po imbulu
bo jaagíle umúndu jula asikupilika jilinkwíka
pasi pa kubomba bo isí jambulaga umúndu jula. Po
múndu jula umfwimí alinkujikoma imbulu jila ni ndunda.
Jilinkufwa alinkujipimba nu kujitwala nkyeni munyafyale. Unnyafyale
alikuhoboka fíjo kumbombo iji ajibombíle umwaníke
jula umfwimí. Po papo alinkumpapo umwanake undindwana,
ni fyuma ifíngí fíjo nu kumpapo ubunnyafyale
jope pakísu ikyake. Undumyana jula alilnkuja múndu
mwegí kangi ugwalusaalo bwila na bwila nkabalilo kosa aka
bumí bwake.
AKASÚMO KA BANDU ABAKINDA NDAGILO
Aaaliko umúndu jumo. Ingamú jake Nísíleítolo.
Nísíleítolo ali múndu mwegí.
Unkasí ingamú jake alijo Balekebajobege. Bo babilli
batugalaga palakubo ulunywamú fíjo, baaja bene ítolo.
Nísíleítolo atugeele nunkasí kubusiku
ubutalí kisíta kuja nu mwana. Boosa pamopeene na
ju unkasí balinkuja bandu balusulumanio fíjo ukukongana
nukusíta kukabamo umwana najumo nkatí mbumí
bwabo. Nísíleítolo alinkuja múndu
gwa kumbuula unkasí ukuti bagelepo ukubeeta ukukongana
ni mbapo jabo. Boosa bo babili balinkuja bandu bakubuuka mbuganga.
Bo bunobuno balinkwenda balinkwenda baja kufíka kukisu
kimo baja kufíkíla pa kyamení. Balinkundaluusya
kyamení balinkuti: "Unganga gwa kititu alikugu?"
Kyamení alikubanangisya kuno unganga aalíko. Boosa
pamopeene balinkubuka kukaja ka nganga ujo. Unganga ujo ingamú
jake jo Kikakíle. Kikakíle ali nganga nnúnú
fíjo panandi mma nkisu kila. Nísíleítolo
alinkujoba syosa isí síntwele kula kunganga. Unganga
Kikakíle alinkuja múndu gwa kubalondela unkota.
Bagoníle pakaja pa nganga bo bikunwa unkota kubusiku butatu.
Unganga aabapeele indagilo si nyingi fíjo. Ababulíle
atíle: -Linga unkííkulu ali nu lwanda somma
ukulya amafúmbi, ulukuma ni iswi imbelele. -Kangi linga
umwana ateeíigwe somma ukunnangisya nkyení mbandu.
-Gwe nkíkulu gunjabilege undumego ikijabo ikinywamú
fíjo. Po papo balinkwepukapo pakaja panganga nu kubuka
kumyabo. Bo bafíkíle kumyabo balinkukumbuka indagilo
isya nganga nu kusíbomba syoosa kisíta kusobapo
mpaka unkasí akabíle ulwanda nu kuteela umwana undumyana.
Balinkuja bandu balusekeko ulunywamú fíjo kangi
balinkwenda nu kwibwa indagilo syosa isya nganga. bakumbwikepo
nandi ítolo syene isya kusíta kulya amafúmbi.
Umwana akulilepo mpaka afíkíle ukwafula. Kunongwa
jalusekelo ulu baali nalo balibwibwe syosa, balinkukinda indagilo
syosa isya jula unganga. Balinkuketesya umwana nkyení mbandu.
Ukukonganga ni ndagilo sya nganga Kikakíle ukuti basílamisye.
Umwana akeendaga, ifyinja fílinkukinda ifyinja ntandatu
kupala nu kujoba kangi nukwenda. Po balyandíle ulusulumanio
ulunywamu fíjo. Po balinkunyomoka nu kubuka kunganga Kikakíle
kangi. Unganga kikakíle ababulíle atíle:
"Mwilamwisye indagilo syangu. Umwaninu akabagila ukwenda
kangi atikwísa kujoba siku. Kangi lolí mgomokege
kukaja kinu une ne mma ukubambulukisya umwaninu papo munyílemwe
fíjo. Po papo Nísileítolo alinkugomoka ukubuka
kukaja kake na junkasí. Umwanabo kubusiku ubupímba
ítolo alinkufwa. Balinkulila fíjo kunongwa ja kusyila
umwanabo jumojwene ntiga. Balinkugona fífyinja ifíngí
kisíta kuja nu mwana kangi. Syo síísi mpaka
lilino abakíkulu bingi abakinyakyusa basikulya amafumbi
linga balininyanda. Kangi bikubajabila abalume baabo ifíjabo
ifínywamú, kunongwa ijo ija ndagilo sya baganga.
AKASÚMO KA LÚSÚLÚSÚ
Aaaliko unnyambala jumo. Ingamú jake ali jo Kyalalika.
Kyalalika afumaga pakikolo kya bana njukwa. Atelíle abaana
babili. Jumo ali jo: "Pepe nkísíku mwanyosí."
Ujungi ali jo Fyabaníno. Abaana aba bali balumyana batupu.
Uwisabo abatumaga kulukubo kukubinga injuní. Ísíku
lyakwanda abaana bala batweele umpunga untíke nu lukama.
Fyali fyakulya fya kunjuní. Bo bafíkíle pangunda
balyandíle ukubinga injuní bo baagíle jikubaluma
injala balyandíle ukupija ifíndu bo bapijíle
umpunga babikílepo amakala. Bo bikuguulila ukujaba lilinkufíka
lya Lúsúlúsú lilinkuti: "Mutikuti
isaga?" Abaana bala baatíle: "Isaga." Kangi
lilinkuti "Mutikuti ele ikikota?" Balimpeele. Po lyatíle
"akajajalí" boosa balinkugona utulo. Lyajabíle
umpunga nu lukama nukwanda ukulya. Bo limalíle ukulya lyatíle
"akajejelo". Po abaana bala balinkulembuka. Po ilyene
lyaabopíle kubutali. Abaana bala bajíle kumbuula
ugwísabo. Po ugwísabo aja kutwala ifílwilo.
Ukwandila imilúnda, ingwego, isengo nummage. Po abaana
batwele kungunda umpunga ni nyama. Pope lya Lúsúlúsú
lyabombíle boisí lyabombíle mmajolo. Ugwíse
gwa bana bata aja kubabuula abasíkali. Abasíkali
batwele indúsú. Lya Lúsúlúsú
lyabagonísye utulo boope. Po umnyambala umwenelupaka abukíle
kumalafyale. Umalafyale alintumíle unganga gwake. Unganga
abuukíle kulupaka kuno lya Lúsúlúsú
likulyaifíndu. Abalalusísye kuno likufúmila
bali nnangisye. Po apakíle unkota. Apakíle na pakikota
apa likutugala. Po lya Lúsúlúsú lyalisíle
lyajobíle boisí likujoba bwíla. Balipeele
ikikota. Bo litugeele lyalíle ifíndu. Po bo likusúmúka
lyalíkolíle papo. Po unganga aaalikolíle.
Aalikomíle, aligogíle. Lya Lúsúlúsú
lyafwíle. Po unganga atíle mupije ifíndu
ifí lyalyaga bwila tulyemo lilino tuhoboke. Abandu bala
bapijíle. Balílemo boosa. Ukwandila, abaana ugwísabo,
abasíkali pamopeene naju nganga. Akasúmo kalinkuja
kampyenyúle.
AKASÚMO KA KÍÍNA KYA FÍNYAMANA
Aaaliko mwafúbú akolííle ulukomaano
ulwa fínyamana fyosa. Ulukomano lwali lwa kukumba ikína
ikya misi ga kunwa ifínyamana fyosa. Nkati munomuno Kalulu
alinkuja múndu gwa kukaana pakati palukomano ulo. Ukuti
une ngabagila ukukumba ikína ikyo nemma. Popapo unkulumba
gwabo mwasofú alinkubika ulusoolo ulwa kulindilila ikína
kulibala bakaníle ukukumba ikína. Ugwa kwanda ukulindilila
ali jo Mwakindíngo, Mwakindíngo alinkwitaga nkati
nkína nkulindilila. Po alinkwísa Kalulu atweele
akatíngala kake po nu luukí ulu lwali nkipale nkati.
Bo afíkíle alinkwanda ukwimba ulwimbo kuno ikukuba
akatííngala kaake. Kumbulu! Kumbulu! Nganwe utwisi
kwabankulu!! Po bo íkwítaaga alinkuja múndu
gwa kukolígwa na Mwakindíngo. Mwakindíngo
ahobwike fíjo bo ampeele ulukí nukusuma ulungi ukuti
ammongele ulungi. Po Kalulu atíle tasí ngakupínye
mumpíkí. Kalulu alinkwítaga nkína
nkooga nukufulumbanía amisi goosa. Bo amalíle alinkusookapo
nukukana ukumwabula Mwakindíngo. Po unkulumba gwabo mwafúbú
bo ikufíka nkukeeta ubujiilo bwa kína kyabo alinkumwaga
Mwakindíngo apinyígwe. Po alimmwabwíle nukundalusya
Mwakindingo alinkuti alipo umúndu jumo ikwísa papapa
ikupínya abandu. Mwasofú alinkuja múndu gwa
kuntwala undindililí ujungi. Mwaíbole jope asyobigwe
na ju Kalulu. Abatweele abangi babíngí fíjo.
Bope baatolígwe. Pammalikisyo alinkuja múndu gwa
kuntwala kajamba. Kajamba alíngíle nkati nkína
nukwanda ukulindilila. Alinkwísa Kalulu atíle ngati,
ngati. Pope syosa kajamba akaníle. Atíle numpake
nuluki kukanwa pope akaníle. Alinkolíle nu kuntwala
nkyeni mfínyamana fyosa. Po unkulumba gwabo mwasofú
alinkubalalusya abandu bake ukuti: tutifíkí numúndu
uju. Po boosa baatíle twege imilisí tumpínye.
Kangi tumbike palumu. Po babombíle bo sisí bo lunkomíle
ulumú alinkuja múndu gwa kwígolola. Ndimba
lolí ikuluma imilisí ukuti alatule. Po alatwíle
alinkwanda ukubopa. Ifínyama fyosa fyalyandíle ukutúmbaníla
nagwe. Po Kalulu bo ikubopa atúkúlaga ifumbi, po
ifínyamana fíkaketaga amaso. Po Kalulu abopíle
kifukí nulwisi, nukwipelengania ngati íbwe. Po ifínyamana
fyalyandíle ukuti po umúndu uju ali kugu, pamo alobwike
ulwisi ulu? Po jumo alyegíle ilíbwe ili Kalulu alipelengeniemo.
Po basopíle kwisilya ukuti pamo ko aalíko. Po Kalulu
bo asopígwe alinkuja múndu gwa kusekela fíjo
kwisilya nukwítúfya ukuti mundobwisye ne nnyafyale
gwinu. Popapo kalinkuja kampyenyúle. Kalulu aponíle
kisíta kufwa kangi nukufulalapo.
AKASÚMO KA BANA BA NNYAFYALE
Aaaliko unnyafyale. Ateelíle abaana babili. Unnyafyale
uju akabíle ikísu kya mmwaja. Múndamba na
nkílwa kwa Koloso. Bo aagíle andíle ukufwa
ababuulíle abaanake ukuti: "Linga mfwíle. Gwe
nkulumba. Andabwíle gwíse ukabege ikísu kya
mmwaja na múndamba. Gwe nnandi Tobiasi Mwakalibule gwíse
ukabege ikya mwÍtete na nkilwa kwa Koloso. Po umalafyale
jula alinkufwa. Abaanake balilíle ifwa jila nukumala. Unkulumba
alinkukaba ikya mmwaja ni kya múndamba. Jope unnuguna alinkukaba
ikya nkílwa. Bo bikugona unkulumba alyandíle ukulonda
ubunnyafyale bo ubwagwíse. Ababuulíle abandu bake
ukuti tulwe ubwite nu nnuguna gwangu. Unnuguna ajongíle
nabaanake nifyuma fyake fyosa. Aajíle kufíka nTukuju,
afíkíle pakati pítengele. Alyandíle
ukugona nabaanake. Abaanake baategíle íbole. Baalikomíle
ningilí lyafwíle. Balyubwíle ikipapa. Po
ugwísabo atíle mujifwike ingwata jimo, bajifwikíle.
Po abandu babili ukufuma mmwaja na múndamba babukíle
kukumponiako umúndu jula ntukuju. Bajetíle fíjo
ukwaga afugíle íbole. Bagomwike kukaaja nukumpangíla
umalafyale bo síla. Umalafyale ababulíle abandu
baake ukuti mubuke mukakole íbole ilyumí mutwale.
Abandu babuukíle balyagíle íbole lila lyagogíle
abandu abíngí fíjo. Bagomwike kumwalafyale
ukuti tutolígwe. Po unnuguna kutukuju kuno aaaliko ategíle
kangi ingalamú ajubwíle ikipapa po nukujifwika ingambaku
jake. Abandu ukufúma mmwaja na múndamba balinkubuka
ntukuju. Bajeetíle fíjo ukwaga afugíle ingalamú.
Baagomwike kukaaja balimbulíle umalafyale. Atíle
mubuke mwe bandu bangu numwe mukakole ingalamú. Abandu
bake babukíle balyandíle ukukola ingalamú.
Po ingalamú jalyandíle ukubagoga abandu bala. Bamo
babopíle nkumbula unnyafyale ukuti tukufwa fíjo.
Po unnuguna gwa mwalafyale alyagíle ukuti abandu boosa
nabikumalika. Po alyegíle ipila limo apinyíle pamakosi
atíle linga jo uju ikumbonia mpaka aasenge nindwaga pakikosí.
Abandu bala balinkubomba bo isí. Unnyafyale bo apilike
aatíle níne múseenge. Po alisíle umúndu
gwa kwanda alinsengíle nukumponia unnyafyale. Unnyafyale
aafwíle pala pala. Po unnuguna bo aagíle afwíle
unkulu uju alinkagíle alyandíle ukusama nabaanake
ukugomoka kukaja. Alinkukaba ikísu kya ndamba, mmwaja nukuja
nnyafyale. Akasúmo kalinkumalika.
AKASÚMO KA KALULU NU MÚNDU
Aaaliko umúndu jumo alimaga asyabala. Po Kalulu alyaga
bwila. Umúndu jula alyegíle ikipiki asongwíle
ngati múndu apakíle ubulimbo. Po Kalulu bo ikubuka
alyagíle umúndu alimo ndupaka. Alinkuti múndu
ndimba kipiki. Kalulu alyandíle ukukikemela ikipiki kila.
Abukíle kifuki. Akikomíle ni ngumi aalikolíle
amaboko gosa. Akibajíle amabala. Aalikolíle amalundi
gosa. Po bo íkolíle umwene lupaka alinkwísa
ankola Kalulu. Abapele abaanake. Atíle. Kalulu uju mukampije
nitoki lya pakifígo. Abaana babukíle. Bo bafíkíle
munjila. Kalulu alyandíle ukubalalusya abaana bala. Atíle
ugwísemwe atíle fíkí bo ikubalagila?
Abaana bala batíle. Atíle Kalulu akagogigwege akapiji
gwege nitoki ilyapakifígo. Kalulu asekíle atíle.
Ugwíse mwe atíle mungolele ingongobe inywamú
mumbijíle nitoki. Abaana bala ballitike. Bakolíle
ingongobe bapijíle pamopeene nitoki bampapo Kalulu. Kalulu
alíle ifupa abikaga Munyambi. Bo isíle umwene kaja
abalalusisye abaanake. Ndimba basobíle bomuno ababulíle
basyobigwe na Kalulu. Po alinkunkola Kalulu ukuti angoge. Kalulu
abopíle fíjo. Unnyambala jula atumilíle imbwa.
Pope Kalulu linga syandíle ukunkola asisopelaga ifupa po
imbwa syimaga ukwanda ukulya ifupa. Umúndu jula atoligwe
ukunkola Kalulu. Kaja kampyenyúle.
AKASUMO KA MWASOFU NA KALULU
Aaaliko Kalulu. Uju alimaga amungu. Po bo gamelíle amungu
nu kukoma. Ba Mwasofu balinkubuka nkulya amungu gala. Kalulu alyandíle
ukwijaja. Umúndu uju ikulya amungu gake. Alyegíle
ilyungu limo apandwíle. Atíle: "Gwe nkasi gwangu.
Umbike pakati palyungu." Unkasi alimbikíle, ajíle
kunsopa ndupaka. Po Mwasofu bo isíle amilíle ilyunguli
alimo Kalulu. Po Kalulu alinkuja múndu gwa kubuta ubula
bwa Mwasofu. Po Mwasofu alyandíle ukukuta nukubuka kubanine.
Abanine balimpandwíle palwanda. Po Mwasofu afwíle.
Kalulu bo agíle ba Mwasofu basokilepo asokíle ndyungu
lila nu kubuka kukaja. Alimpangíle unkasi gwake bo muno
syajilíle. Unkasi ahobwike fíjo. Ukwandíla
isiku lila Kalulu alyaga itolo amungu gake kisita múndu
gwa kumpasyula. Kalinkuja kampyenyúle.
AKASÚMO KA NKÍÍKULU NU NNYAMBALA
Aaaliko umúndu jumo. Alyegíle unkííkulu.
Balyandíle ukwenda injila. Balinkwenda balinkwenda baja
kufíka pakati palukubo lumo. Ubusiku bwabilíle.
Bajibwene inyumba jimo jili pakati palukubo. Batíle tubuke
tukasume ubugono. Babukíle. Babambilíle abandu bala.
Po ndimba abandu bala bikujoba ikyanga abene kaja bala. Pakaja
pa mwene kaja jula fyalipo ifílwilo ifíngi fíjo.
Na nnyumba jake jalimo inyama iji ikutwima. Po unkasi gwa mwenekaja
abatengíle abahesya kumalundi kuno bikubika inyama. Po
babukíle balambalele. Po ndimba abahesya bala bikutila
ifílwilo fya mwene kaja. Po bo umwene kaja ikuheha nunkasi
kumalundi ukuti balyemo ifíki abahesya kilabo? Po abahesya
balyandíle ukulelema. Ba bopíle pa pakilo. Bajíle
kugwaga umpiki gumo. Bakwelíle najunkasi. Po ndimba mumpiki
muno bikukweta mo muno likugona ibole. Poo pitasi lisa ibole.
Abandu bala bayandíle ukukuta. Po ndimba umúndu
jula abapele inyumba ja kugonamo apilike. Alyegíle ifílwilo
fyake nukubopa. Ajíle kuligoga ibole lila. Po alinkubalonga
abandu bala ukuti fíki mwatilaga nnyumba? Po abandu bala
balinkuti twatilaga papo tufíbwene ifílwilo fíngi
fíjo nnyumba. Po twatigi kingamo ubagíle ukutugogela
uswe. Umwene kaja asekíle fíjo nu kubabula ukuti
mungajaga nulutende nalumo. Ifílwilo ifí fyakulwila
ni fínyamana. Kaja kampyenyúle.
AKASÚMO KA KALULU, MWAFUBU NA MWASOFU
Aaaliko Kalulu abafífyaga fíjo ba Mwafubu na Mwasofu
ukuti balusanepo. Po ajagíle injila ja kubasongelesanikisya.
Po isiku limo abukíle kwa Mwafubu atíle: "Une
Mwafubu mbagíle ukulusa." Mwafubu akaníle atíle
ukabagila. Ugwe ukanamaka. Kalulu atíle mbagíle.
Po Kalulu alimpinyíle Mwafubu nulugoje. Bo ampinyíle
alinkubuka kubutali. Alimwagíle Mwasofu. Ambula jope ukuti:
Une, Mwasofu mbagíle ukukulusa" Jope Mwasofu akaníle
atíle: "Ukanamaka nagamo. Ampinya jope. Alinkubuka
pakati. Alusíle ulugoje. Po Mwafubu na Mwasofu balinkwanda
ukulusana. Balusene fíjo. Kanga akabalilo akatali fíjo.
Akalipo uju alusigwe nunnine. Po Kalulu abukíle pakati
ajugisisye ulugoje. Po boosa baleka ukulusana. Kalulu alinkubuka
kwa Mwafubu ukuti bule lelo kana ukandusa? Kangi abukíle
kwa Mwasofu jope alimubíle bolululo. Po Kalulu alinkubuka
kumyake. Munjila alyaganíle nu nkasi gwa Mwangongobe. Alindalusisye
ukkuti alikugu? Nka Mwangongobe atíle Untu gwake agutumíle
kung'ombe. Po ikilundi kyake kimo atitumíle kusokoni. Po
jope Kalulu bwafíkíle kumyake alinkubula unkasi
alinkuti. Ega ummage umbule nine nka Mwangongobe ambutíle
undume. Po Kalullu abufígwe, alinkufwa. Nka Mwangongobe
alinkuti ahaa nuntolíle unjanja. Kaja kampyenyúle.
AKASÚMO KA KALULU NA MWANGALAMU
Apo ijolo Mwangalamu alimmanyani fíjo gwa Kalulu. Bangalaga
fíjo. Po isiku limo Mwangalamu atelíle abana batatu.
Po bo bakulilepo panandi, Kalulu alyandíle ukubanyonywa
ukubalya. Po Kalulu bo agíle Mwangalamu endíle injila.
Abakolíle abanake nukubalya boosa. Mwangalamu bo ikugomoka
alyagíle abanake baliligwe. Alyandíle ukundalusya
ummanyani Kalulu. Kalulu akaníle. Po Mwangalamu alyandíle.
Unkufwima Kalulu ukuti angoge. Kalulu asokilepo ukubuka nkujata.
Abagíle ba Mwakindingo bikukuna ulukino lwabo bikuti: "no-no-no."
Kalulu atíle: "Mtigi yes, twalíle abana ba
Mwangalamu banyatíle. Po ba Mwakindingo balinkwimba bo
ulu abamanyisye Kalulu. Mwangalamu alinkwenda aga ba Mwakindingo
bikitufya, bikuti yes. Twalíle abana ba Mwangalamu banyatíle
na Kalulu akabalilo ako asokilepo. Mwangalamu abakota ba Mwakindingo
abagoga boosa. Kaja Kampyenyúle.
AKASÚMO KA MWANA GWA MMIKOTA
Aaaliko unkííkulu jumo alyegigwe. Bo egigwe atelíle
umwana undindwana. Ingamu jake ali jo Bise. Bise ali mwana gwa
Mmikota. Papo unna atelíle kumaka ga Nnganga. Unganga alimbulíle
unna gwa Bise ukuti: "Umwana uju mungisa kummetamo siku inywili.
Po umwana jula bo ateligwe, abapapi bake balinkuja bandu ba kukonga
indagilo sya Nnganga bo muno ababulíle. Isiku limo unna
gwa Bise abukíle kukaja kubapapi bake. Bo afíkiíle
agoníle isiku lya kwanda. Ababulíle abapapi bake
jope ukuti mungisa kusulwa siku ukummeta umwana uku inywili syake.
Abapapi balitike. Po bo ikwendelela ukugona. Abapapi ba nna gwa
Bise (abisukulu ba bise) Balintumíle unna gwa bise, kukunega
amisi kukusiba. Bo abukíle kukina. Abisukulu ba Bise banda
ukwinogona ukummeta Bise inywili syake. Baja kula inyembe ntandatu.
Bo bandíle ukummwa. Ulwembe lyajongíle nkati bega
ulwa bubili lope lwajongíle. Mpaka ulwembe ulwa ntandatu.
Po umwana jula afwa. Bo agomwike unna kukina. Po abisukulu ba
Bise balinkuti umwana agoníle utulo. Po bankota umwana
jula ba mpapikisya unna gwa Bise panyuma. Po nukuti nduko kundumego.
Po unna gwa Bise alinkubuka kundume. Po bo afíkíle
kifuki ni ngaja sya ndume abapalamani balinkuwanda ukummufwa Bise.
Po unna gwa Bise alinkwimba alinkuti: Bise, Bise gwinu Akwasílele
utulo Bise Ungona mmagotolo Ungona nfyandalula Ungona mmapilu
kuntu Akwasilele utulo Bise!! Po ugwise bo ikumwambilila umwana
alinkuwaga afwíle. Alinkuti uketíle: "Nkasi
gwangu ukakonga isi ajobíle unganga." Alinkunkaga
nu kunsosya. Abagwise ba nkííkulu bo nanga ubwegi
bwa mwanabo. Kaja kampyenyúle. by Furaha Ndawile Mwangwala
AKASÚMO KA MWANDUGUTU NA MWANGALAMU
Ijolo fíjo aaliko Mwandugutu na Mwangalamu. Babukíle
injila ja pabutali fíjo. Balyendíle ubusiku ubutali
fíjo kisita kufíkila mbibi. Baja kufíka nselya
babagíle abakamu babo. Bapeligwe ifíndu nu bwalwa
banwíle. Po bo bikugomoka Mwangalamu atíle: "Isaga
twande ukukuta mpaka abakasi bitu bapilike kukaja. Ukuti batwambege
ifíndu. Po jope Mwandugutu alitike. Mwangalamu akutíle
fíjo. Jope Mwandugutu akutaga. Po ndimba kila papo jilipo
indugutu jakutaga. Po jimo jaja kukuta pakaja pa nkasi gwa Mwandugut.
Po bobafíkíle Mwangalamu na Mwandugutu, bafíkíle
pakaja pa Mwangalamu. Baja kummwaga unkasi gwa Mwangalamu akapijapo
nafímo. Atíle une ngapilike inguto jako. Po babukíle
kwa Mwandugutu baja apijíle kila kandu. Papo apilike bo
indugutu jiku kuta pakifígo pamyake. Po Mwangalamu syaja
sya soni. Sya ntoba paja atigi akuntola Mwandugutu ilisyo lyake
likufíke pabutali atoligwe. Po Mwandugutu atolíle
papo balibingi basafamíle posa. Kaja Kampyenyúle.
AKASÚMO KA BANA ABA BABINGAGA IFÍLOMBE
Aaaliko umúndu jumo. Abatumaga abanake kuku binga ifílombe.
Bo abanake bandíle ukubuka. Balinkufíka njila kifuki
nulupaka ulu babukaga ngapo pakubinga. Po lyaaliko ijuni limo
ili lyatengíle ikifufumbwa kyake apo. Ndimba nkati nkifufumbwa
mula galimo afumbi ga ijuni lila. Po bo abana bala bafíkíle
kifuki ni kifufumbwa kila. Ijuni lyalyandíle ukwimba ukuti:
Mwebani mukwenda uko. njii tunjilili. Mungega abana bangu . njii
tunjilili. Bana bana sundo. njii tunjilili. Muligoge mulileke,
ilya kilungwani mulileke. Po abana bala balinkubopa kukaja kukumbula
ugwisabo. Ugwisabo alisíle bwafíkíle kifuki
jope ni kufufumbwa kila. Ijuni lila lyalyandíle kangi ukwimba
bo lulalula. Po ugwisabo jope alyandíle ukubopa kukumbula
unkasi. Unkasi jope alisíle bwafíkíle kifuki
ni kifufumbwa kila. Ijuni lila lyalyandíle ukwimba ulwimbo
lyake kangi. Po babopíle boosa pamopeene najunkííkulu.
Po unnyambala jula abukíle kukaja aja kubabula abakisu
boosa. Abakisu babukíle. Bo bafíkíle kifuki
ni kifufumbwa kila. Ijuni lila lyalyandíle ukwimba ulwimbo
lwake kangi. Po abandu bala balyandíle ukulyomolela ulwimbo
lula. Po ijuni lila bolimalíle ukwimba. Lyapululwike lyabukíle
kubutali fíjo. P abandu bala babukíle pa kifufumbwa
kila nukwanda ukutajula amafumbi. Batajwíle amafumbe goosa.
Po ijuni lila boba sokílepo lyalisíle lyalyagíle
amafumbi gake gakajapo paki fufumbwa pala. Po lyakalele lyasalwíle
ikifufumbwa kila nukusokapo. Ukwa kujenga kubutali fíjo.
Po abana ba nnyambala jula ballinkubinga kanúnú
itolo injuni. Kisita kutamigwa. Kaja kampyenyúle.
by Andawike Mwakipesile
AKASUMO KA MÚNDU UMULOLO FÍJO
Aaaliko umúndu jumo. Alimololo fíjo kangi fíjo.
Ingamu jake alijo Gwakisa. Isiku limo alisumwisye pakaja. Ukubuka
kummanyani gwake. Alyegíle ilibungu nu kwanda injila jake.
Alinkwenda alinkwenda aja kufíka palukubo lumo. Alimmwagíle
umúndu jumo jikunduma fíjo injala atolilwe palukubo.
Ikulonda ukulya ilisu. alinkundalusya. Ugwe fíki kulya
ilisu? Umúndu jula alinkuti: "Nganafyo ifíndu
nafímo." Gwakisa alinkumpapo ilibungu. Umúndu
jula alinkulya lyosa alinkumala. Po kangi Gwakisa alinkwanda.
Ukwimbo alinkuti: Umbepo ilibungu lyangu, ilibungu lyangu Lifumíle
mumpiki gula mumpiki gula Nabyele nimwene itolo nimwene itolo.
Po jula alinkumpapo sonje. Alinkwenda, alinkwenda alinkwakummwaga
umúndu ikunega amisi na amani. Alinkwanda ukundalusya ukuti
fíki kunegela amani ago? Jula alinkuti ngagagwe sonje.
Po Gwakisa alinkumpapo sonje. Po jula alinkunegela mpaka abongofwíle.
Po Gwakisa alinkuti: Gomepo ujo sonje gwangu jo sonje gwangu Afumíle
kundya ilibungu kundya ilibungu Lifumíle kumpiki gula kumpiki
gula Nabyele ni mwene itolo nimwene itolo. Po jula alinkumpapo
ingili ja kukomela ing'ombe. Po alinkwenda afíka nkaja
kamo, amwagapo umúndu jumo ikukomela ikiboko ing'ombe syake.
Gwakisa alinkuti kukomela amaboko fíki? Jula alinkuti:
"Nganajo ingili. Po Gwakisa alinkumpapo ingili ukuti akomelege.
Po jula alinkukomela ingili jila mpaka jamalike. Alinkwanda ukumela
alinkuti: Umbepo ingili jangu ingili jangu Jifumíle kungoga
sonje kungoga sonje Alíle ilibungu lyangu ilibungu lyangu
Lifumíle Mumpiki gula Mumpiki gula Nabyele nimwene itolo,
nimwene itolo. Po jula akalinafyo nafímo ifyakumpapo. Po
alinkusita alinkuti anlombe. Jula akaníle atíle
nganafyo nafímo. Po ukwandila ilisiku ilyo Gwakisa akalyandisye
ukusosya utundu twake. Mwalo mwalo. Kaja kampyenyúle.
by Andawike Mwakipesile
AKASUMO KA NKÍÍKULU NA BANAKE BABILI
Aaaliko unkííkulu jumo. Alina abana babili. Jumo
ingamu jake ali jo Mbasa. Ujungi ali jo Sinde. Po isiku limo alinkubatuma
kumakina kukusya. Abana bala bitwika ifyombo fyabo nukusumuka
ukubuka kuno abatumíle unabo. Balinkwenda, balinkwenda
bafíkíle palukubo lumo ulu lulinulwisi kwa kisiba
fíjo. Po Mbasa alinkuti Sinde talapo. Po sinde alinkutala.
alinkwenda amisi galinkuja ntuputo. Alinkwenda galinkuja mmafundo.
Alinkwenda galinkuja munsana. Alinkwenda galinkuja Nkipambaga.
Alinkwenda galinkuja Mmakosi. Alinkwenda galinkuja tundulu. Untu
gukabonekaga, nagumbili gosa. Po Mbasa alinkuja múndu gwa
kugomoka. Alinkukuta fíjo ukuti afwíle Sinde. Alinkukuta
mpaka pakaja pannabo. Po unna alinkuti: "Sinde alikugu?"
Mbasa alinkuti sobíle mmisi po unna alinkuti tubuke twesa
ukanangisye apa amililwe Sinde. Balinkwenda, balinkwenda baja
kufíka apa amililwe Sinde. Po Mbasa alinkwanda ukwimba
ulwimbo alinkut: Ugoníle Sinde, ugoníle Sinde Sisíle
sisíle naloli nabalindwana apa twangalaga twangalaga nabalindwana
Sisíle, sisíle, naloli nabalindwana. Po Sinde alinkutupuka
untu nukwanda ukwimba: Ugoníle Mbasa, ugoníle Mbasa
Sisíle sisíle naloli nabalindwana apa twangalaga
twangalaga nabalindwana Sisíle, sisíle naloli nabalindwana.
Po alinkwe ndelela ukwimba ulwimbo lululu Mbasa. Sinde alinkuboneka
ikipambaga. Alinkwimba itolo Mbasa. Sinde alinkuboneka Munsana.
Mbasa alinkwimba itolo. Sinde alinkuboneka Mmafundo. Mbasa alinkwimba
itolo mpaka amisi gamalike gosa. Umbili gulinkuboneka gosa. Po
unnabo ahobwike fíjo nu kumpimba Sinde. Alinkwanda ukummosya
nu kumpyagisya ubunyali boosa. Nifílonda fyosa fílinkuma.
Balinkugomoga ukubuka kumyabo. Kaja kampyenyúle.
by Benard Issah Mwakabana
AKASUMO KA LYEBE NU NKÍÍKULU
Aaaliko unkukulu jumo. Atelíle umwana pakaja. Unkííkulu
uju atugalaga kifuki ni kyogelo kyapakisiba. Po isiku limo abukaga
unnyambala jumo pakoga pakisiba kila. Alimwagíle unkííkulu
jula. Alyandíle ukujoba nagwe ukuti amwegege. Po unkííkulu
jula akaníle. Unnyambala bwila na bwila agelaga ngapo ukundonda
unkííkulu jula. Pope unkukulu akanaga. Isiku limo
unnyambala jula abukíle kukaja kumyake. Ndimba kumyake
afugíle ilyebe. Po alitumíle ilyebe kukaja ka nkííkulu
jula. Alibulíle atíle ukege ikanga ja nkííkulu
jula bo ikoga ukatwale. Ilyebe lila lyabwikíle lyajíle
kunyakula ikanga ja nkukulu jula. Po unkukulu jula alyandíle
ukwimba ulwimbo nukulibopela ilyebe lila alinkuti: Lyebe, Lyebe
mbako ingubo jangu, lyebe mbako ingubo jangu, Ngakugana mbako
ingubo jangu. Po Ilyebe lyope lilinkubopa kumwanya nukwanda ukwimba
ulwimbo lilinkuti: Gwe nkííkulu mbako ingubo jangu,
Nguganíle mbako ingubo jangu. Po unkííkulu
jula alinkulibopela Iluebe lila. Po ilyebe lyope likaga ngapo
na pasi. Linga unkííkulu jula ikulonda ukwega ikanga
ilyebe lya pululukaga kumwanya. Ilyebe lila lilinkubuka mpaka
kukaja kumwene lyebe. Umwene lyebe alyegíle ikanga jila.
Po unkííkulu jula bo afíkíle pakaja
pa mwene lyebe. Umwene lyebe alimwambilíle unkííkulu
jula, po nukumwanya ukuti:"Bule kanalelo gwanganaga?"
Po unkííkulu jula akalyamwíle nasimo loli
alingíle nnyumba. Alinkuja nkasi gwake bwila na bwila.
Kalinkuja kampyenyúle.
by Benald Issah Mwakabana
AKASUMO KA BAKÍÍKULU ABA BANEGAGA AMISI
Aaaliko unyambala jumo. Atelíle umwana unkukulu. Isiku
limo umwana ujo bantumaga kukunega amisi nabanine. Ugwise alimpele
ikipale ukuti bakannegele amisi. Bo bafíkíle kumisi
umwana jula agogíle ikipale. Bo agogíle ikipale.
Alibilíle mmisi ukutila ukuti ugwise naikukatata. Agonle
mmisi amasiku ntandatu kisita kugomboka pakaja. Po unna alinkubuka
kumisi alinkwimba alinkuti: Mwana, mwana ulikugu ulikugu ulikugu
Ugogíle kafulu katata katata katata, Gwipelepe tule pa
simba pa simba pa simba. Jope umwana alinkwamula nu kwimba ukuti:
Juba juba, ndikuno ndikuno ndikuno
Ngogíle kafale katata katata katata
Nipelepetule pasimba pasimba pasimba.
Po unna gwa mwana jula alinkugomoka kukaja. Aja kumbula ugwise
ukuti umwana jula aaliko kumisi. Po unna nugwise babukíle
kumisi. Ugwise gwa mwana jula bo andíle ukumponya umwana
jula. Umwana jula ajaga myee itolo.
Isiku lyabutatu alisíle unna mwene. Alyandíle ukukolela
kangi. Umwana jula alitike. Po unna alinkolíle umwana jula
nukuntwala pakaja. Ugwise ahobwike fíjo ukumbona umwanake
asokwike pakaja. Agogíle ing'ombe apijíle numpunga.
Abokolíle abandu boosa ukuti ababule ukuti umwanangu asokwike.
Abandu balibingi lwaja lusalo lunywamu fíjo pa nnyambala
jula. Abandu bahobwike fíjo. Banwíle nukulya. Po
umwana jula alinkumwaga unnyambala alinkwegigwa. Kaja kampyenyúle.
by Andawile Mwakipesile
AKASUMO KAUMÚNDU, MWANGALAMU NA KALULU
Aaaliko umúndu jumo endaga injila. Alinkwenda, alinkwenda.
Bo ikusokapo injila jake ali numwana nna nialu akolíle
mmaboko. Umúndu ujo alinkííkulu. Po bo kwenda
injila jake janda ukutima ifula. Po unkííkulu jula
abopela nu kwingila nnyumba jimo. Ndimba inyumba ijo ja Mwangalamu.
Mwangalamu ammwaga umúndu jula bo afumíle nkujata.
Atíle: "Gwe, múndu ugwe, ummíle umwanako
na nialu gwako. Po nine ngumíle ugwe." Unkííkulu
jula alyandíle ukukuta nu kwilamba fíjo. Pope Mwangalamu
atíle kupilika gwe nkííkulu ugwe. Umwalafyale
ikuti mmíle umwanako na nialu gwako kukana? Mila mbimbibi.
Mwangalamu akumíle. Po nine nummíle Mwangalamu.
Po Mwangalamu bikupilika bo isyo abopíle nukubuka kubutali.
Po jope Kalulu alinkolíle unkííkulu jula
alinsosisye panja nukunsindikila. Kwaja ko kupona kwa nkííkulu
jula. Kaja kampyenyúle.
AKASUMO KA MWELYEBE NA MWALUBUBI
Aaaliko Mwalyebe angalaga fíjo na Mwalububi. Isiku limo
Mwalububi abukíle kukaja kwa Mwalyebe. Mwalyebe alimpijíle
Mwalububi ifíndu ifí nyafu fíjo aja kummulila
nu bwalwa. Mwalububi aja múndu gwa lusekelo ulunywamu fíjo
nkati múndubula jake.
Isiku limo umwana gwa Mwalyebe alimbine. Mwalyebe abukíle
kukaja kwa Mwalububi. Kukulonda unkota nu kumbula ummanyani ububine
bwa mwanake. Po Mwalububi atíle mbilike nkamu gwangu. Une
ngwisa jujune kukaja kumyako kukungangula umwanako. Loli nkamu
gwangu une ngutila fíjo ukwisa uko papo une linga ambwene
Mwanguku munjila ngwenda ikundipula nukundya. Po Mwalyebe atíle
gwisege itolo. Une ngusigilaga munjila.
Po Mwalububi alyegíle isupa syake isya mikota. Alyandíle
ukubuka kwa Mwalyebe. mwalububi bo ikwenda ikwenda aja kwaganila
na Mwanguku. Po Mwangugku ankola Mwalububi alinkungoga nukundya.
Po Mwalyebe bo isíle. Alyagíle unganga gwake aliligwe
na Mwanguku.
Po Mwalyebe alyandíle ukumbula Mwangugku ukuti: "Ukwandila
lilino ulu. Une ndindugu gwako. Papo ugogíle unganga gwa
Mwanangu. Alinkwendelela ukumbula ukuti une ngukolaga abanako
bwila na bwila mpaka pammalikisyo gwa bumi bwitu. Ngubombaga bwisyo
papo nungwe ungogíle umpoki gwabumi bwa mwanangu.
Ukwandila isiku lila Mwalyebe na Mwanguku balibulugu ubu nywamu
fíjo. Kampyenyúle
by Jelemia Erasto Mwaihoba
AKASUMO KA SALO NA BANINE NKUPANYA AMINO
Aaaliko umúndu jumo. Alimwegi nkati mbwegi bwake atelíle.
Umwana jumo jwene ntiga unkííkulu. Ingamu jake ali
jo Salo. Isiku limo Salo na abanine bana balinkubuka kumpanya
mino kubutali fíjo. Bo ba fíkíle kumpanya
mino kula. Umpanya mino ujo alinsalílepo. Undindwana uju
ingamu jake ali jo Salo. Po umpanya mino jula atíle Salo
buka tasi pabutali.
Po bo Salo asokílepo alinkwanda ukubapanya bala abanine.
Boosa abapanyíle amalíle. Po alinkolíle Salo
alyandíle ukumpanya. Alimpanyíle kanúnú
fíjo. Atíle Salo buka pabutali tukete. Salo abukíle.
Umpanya mino atíle isaga ngupanye kanúnú
kangi. Po Salo apanyigwe kanúnú fíjo ikukinda
lula loli abanine boosa bala abang'elenng'emdwíle itolo.
Po umpanya mino jula atíle. Ugwe Salo . Somma ukubanangisha
abanino amino gako. Linga kwene bagabweni bobwite. Kangi babagíle
ukukugoga. Po balinkusokapo. Bo bafíkíle munjila.
Abanine balyandíle ukunangisanya amino gabo. Po Salo umwene
alinkufísa agake. Po abanine balyandíle ukunsesya.
Salo asekíle. Bo bagíle amino ga salo manúnú
fíjo. Abanine boosa baja nubufí. Bankola nukuntaga
nkisiba ikitali fíjo. Po abene balinkubuka kukaja.
Salo alinkugo na nkina kila amasiku amingi fíjo kisita
kuboneka. Po isiku limo umúndu jumo abukíle nkusenga
indete. Alinkusenga alinkuti kee kee kee. Po salo alinkwimba alinkuti:
Mwebani mukuti kee kee Mwenemikili
Ukambulíle juba Mwenemikili
Kwa kuti Salo gwako Mwenemikili
Amino bakammwasya Mwenemikili.
Po unnyambala jula abukíle kukaja aja kubabula abapapi
ba Salo na abandu boosa pakipanga. Abandu bala baja kwisa boosa
kula aaliko Salo kukisiba. Po umúndu jula akeng'endíle
kangi ulutete. Po Salo jope alyimbíle kangi bo lula lula.
Po abandu bala balyegíle ililasi itali fíjo batumbukisha
nkati nkina kila. Po balyandíle ukwimba ukuti:
Linga ulilwifí tandabukila
Linga ulinjoka tandabukila.
Po Salo alinkutandabukila mpaka afíkíle mmaboko
mbagwise. Bali mmwangíle mmwanya mmwanya mpaka kukaja.
Baja kupija ifíndu fyalusalo. Lwakuboneka umwanabo. Lwaja
lusalo lunywamu fíjo pakaja kala. Kaja Kampyenyúle
by Donald Joseph
AKASUMO KA NNYAMBALA NUNKO
Aaaliko umúndu jumo alinumwana unkííkulu.
Ingamu jake alin jo Ngosi. Ngosi jula jula alinkujonga nu nnyambala
kisita kwegigwa. Balinkugona ifyinja ifíngi fíjo
kisita kunkwa unkííkulu jula. Po unnyambala jula
alinkwanda ukunkonga unkogwake kuno aaliko.
Bo afíkíle panko balimwambilíle kanúnú
fíjo. Balimpijíle ifíndu alilemo. Po bobangelepo
alinkwanda ukukoba ukuti: Gwenko gwangu une nisíle nkumela
ifyuma. Po undumyana jula alinkuti. Mbilike tata ndimo ngulonda
ikyuma kyako. Po bulinkwila ubusiku balinkuntengeta unnyambala
jula ukuti alambalale. Agoníle amasiku matatu. Po ilisiku
lya kin undumyana jula alinkwanda ukumbula unkasi gwake ukuti:
Nkííkulu tukule ubufu tukansindikíle tata
kumyake, tukubuka twesa kilabo. Popapo balinkubomba bosisisi.
Pa kilo bo balambalele unnyambala jula asumuka. Po undumyana jula
ega ubupanga ansenga unyambala jula amakosi. Untu gwaja pasima
umili gope pasima apimba utatu gula nukubika nkati mbufu bula
ubwa kutwala kubako bake. Nulubunju balinkulembeka kisita kummwagapo.
Unnyambala jula. Unkííkulu alinkuti. Ndume gwangu
tata aalikokugu? Apa alambalele akajapo? Undume alinkuti atabil
fííjo kubukye atíle mukunyagaga ngababule
abakikolo ukuti unko gwangu ikwisa lilino. Undindwana alinkukana
ukwitika isyo. Lelo kummalikisyo alitike.
Po balinkupinya ubufu bula nukunkonga ugwisabo. Balinkwenda, balinkwenda.
Munjila japululuka injuni nukwanda ukwimba ukuti:
Ngosi Ngosi ubulema nganda nganda tikwa
Atwele atwele kamtwe nganda nganda tikwa
Akamtwe akamtwe kagwise nganda nganda tikwa
Nalinga nalinga june nganda nganda tikwa
Ndule ndule ngete nganda nganda tikwa
Ukusi kusi kubufu nganda nganda tikwa
Po undindwana alinkuti gwe nnyambala ugwe ubombíle syafíki?
Keta injuni jikwimba boulu? Po undumyana jula alinkuti nkasi gwangu
tubuke itolo bosili injuni sya mmasyeto. Balinkwenda balinkwenda
injuni jila japululuka kangi nukwanda ukwimba bolulalula.
Po kummalikisyo alinkutula ubufu bula nukuketa. Alinkwakugwaga
untu gwa gwise nkati mbufu. Injuni jila jaja kupululu mpaka pakaja
ka nnyambala jula nukwimba kangi ulwimbo lula. Po boosa aba balipo
pakaja balinkwakunkola undumyana jula nukungoga jope. Po balinkwega
untu gula nukugusyila. Undindwana jula alinkusyula pakaja. Kaja
kampyenyúle
by Benald Issah Moma Mwakabana
AKASUMO KA NGWINA NU MÚNDU
Aaaliko umúndu jumo amanyene fíjo ni ngwina. Po
lyalipo ili siku limo. Babukíle nkoga mmisi. Balinkogeta
boosa mpaka nkisiba. Po ingwina ja nkolaga umúndu nukumfyusya
pisilya. Bwafíkíle pisilya umúndu jula alinkwanda
ukunseka mwangwina nukuti: Ulinkonyofu kangi ulindema fíjo
gwengwina ugwe. Une ndi seke lyako kwa kwanda ukunyogesya nukundekesya.
Po mwangwina alinkuti Po kunyugilila nengu fyusisye. Ilisiku ilya
bubili alinkuntengulila umúndu jula ukuti babuke bakoge
boosa.
Pope abombíle bo sila sila kangi. Po kangi ilisiku ilyabutatu.
Umúndu jula alinkwanda ukummugilila Mwangwina. Mwangwina
akalele fíjo nu kwanda ukunkota umúndu jula kulyojo
ukuti andyege. Umúndu jula alinkukuta fíjo. Po salila
alinkwenda kifuki nagwe. Alinkundalusya alinkuti: Fíki
kulila? mwangwina alinkuti ikunyugilila uju. Salila alinkuti:
ntikupilika fyuka panandi. Mwangwina alikujoba bosilasila. Po
salila jope alinkuti gwe fyuka kangi ntikupilika une. Alinkujoba
kangi mpaka afíkíle pisilya. Po umúndu alinkwenda
nukubopa. Ukwandila akabalilo ako. Ubumanyani bwabo bulinkumalika.
Salila alimpokíle umúndu jula. Umúndu jula
alinkubuka kumyabo. Ingwina jilinkusyala mmisi.
by Donald Mwainona
AKASUMO KA MWANGALAMU NA MWAKINDINGO
Mwangalamu na Mwakindingo blibumanyani bunywamu fíjo. Bagoníle
amasiku amingi fíijo kisita kyuma nakimo. Po babukíle
kumwalafyale kukusuma ing'ombe. Po unyafyale abapele kita múndu
ing'omba jake. Mwangalamu apeligwe ingambaku. Po Mwakindingo apeligwe
indama. Bo bapeligwe ing'ombe isyo. Bajengíle itembe limo.
Ing'ombe syabo silinkugona pamopene. Po ingombe ja Mwakindingo
indama jatelíle.
Po Mwangalamu alinkuti ing'ombe iji jitelíle jake. Mwakindingo
alinkukanika ukuti ing'ombe inyambala jisikutela pope Mwangalamu
akníle. Po Mwakindingo abukíle kwa Kalulu kukusitaka.
Kalulu atíle Mwise mwesa kitabo. Po babukíle. Balyagíle
Kalulu afwele ifípetu ipakíle amatope. Po Mwangalamu
alinkundalusya Kalulu ukuti fíki usulumenye? Kalulu alinkwamula
alinkuti: Ngulila papo tata afwíle, alinulwanda atelaga
po afwíle fyobene nsulumenye.
Mwangalamu alinkukanika nukuti sikabagila Kalulu. Unyambala atele
umwana kangi aje nu lwanda. Bulebule? Po Kalulu alinkuti kukanika
Mwangalamu! Une ngujoba naloli tata atelaga afwíle. Mwangalamu
atíle unyambala asikuteta nakomo ngukana. Po Kalulu atíle
keta ugwe kuti ing'ombe jako ingambako jitelíle! Bule ing'ombe
inyambala jikutela?
Po Mwangalamu alinkuti hi! mma akandu akanyambala kokosa kala
kasikukaba ulwanda nu kutela. Po Kalulu alinkumuba. Mwangalamu
ukuti nungwe ing'ombe iji jitelíle jikajojako papo ijako
nyambala. Ing'mbe jila jitelíle ja Mwakindingo. Palapala
Mwangalamu itika kuno akalele fíjo mundumbula. Po Kalulu
alinkwega ing'ombe sila nukumpapo Mwakindingo. Mwakindingo alinkubuka
nasyo kumyake. Ubumanyani na Mwangalamu bulinkumalika. Kaja kampyenule.
|| Nyakyusa home
|| On the net since December 1995
||
|| Last update: March 21, 2004
|| Return to top
||
|